Nam nhân viên họ Zhou từng làm giám sát kiểm định chất lượng cho một mô hình AI (trí tuệ nhân tạo) tại công ty. Anh chịu trách nhiệm rà soát, đánh giá và đảm bảo độ chính xác trong các phản hồi tương tác của mô hình với người dùng, Sixthtone ngày 14/5 đưa tin.

Đầu năm 2025, giữa làn sóng bùng nổ AI tại Trung Quốc sau khi mô hình ngôn ngữ lớn DeepSeek do Hàng Châu phát triển ra mắt, công ty đề xuất điều chuyển Zhou sang vị trí vận hành cấp thấp hơn và giảm lương hàng tháng từ 25.000 nhân dân tệ xuống còn 15.000 nhân dân tệ. Sau khi Zhou từ chối điều kiện này, công ty đã chấm dứt hợp đồng lao động với anh.

Sau đó, trong quá trình giải quyết tranh chấp, Zhou mới biết lý do công ty điều chuyển công việc và giảm lương là vì cho rằng AI đã có thể đảm nhận nhiệm vụ kiểm định chất lượng mà anh phụ trách, khiến vị trí này trở nên dư thừa.

Ảnh minh họa

Trong phiên tòa xét xử cuối tháng 4, tòa án nhận định việc công ty chấm dứt hợp đồng lao động với Zhou là trái pháp luật, đồng thời yêu cầu doanh nghiệp bồi thường cho hành vi sa thải sai quy định cùng các tổn thất liên quan.

Thẩm phán Shi Guoqiang của Tòa án Hàng Châu cho biết công ty đã không tuân thủ Luật Hợp đồng Lao động Trung Quốc, trong đó quy định người sử dụng lao động chỉ có thể chấm dứt hợp đồng nếu "xuất hiện thay đổi lớn về hoàn cảnh khách quan khiến hợp đồng lao động không thể tiếp tục thực hiện".

Thẩm phán Shi nhận định việc Zhou bị cho thôi việc xuất phát từ lợi thế tiết kiệm chi phí nhờ AI, chứ không phải các yếu tố được xem là "khách quan" như cắt giảm hoạt động kinh doanh, quản lý yếu kém hay thua lỗ. Công ty của Zhou sau đó phải bồi thường cho anh 38.000 USD.

"Trong tương lai, nếu doanh nghiệp viện cớ AI để cắt giảm việc làm, tòa án sẽ xem xét chặt chẽ ba vấn đề: Có thực sự tồn tại thay đổi lớn mang tính khách quan theo quy định pháp luật hay không? Quá trình thương lượng có hợp lý và công bằng, không đi kèm việc giảm lương hoặc giáng chức quá mức hay không? Và công ty đã thực hiện nghĩa vụ đào tạo, sắp xếp công việc khác cho người lao động chưa?", bà nói.

Hồi năm 2024, một tòa án ở thành phố Quảng Châu, tỉnh Quảng Đông, cũng ra phán quyết có lợi cho một nhà thiết kế đồ họa tại công ty công nghệ sau khi vị trí của cô bị thay thế bằng các chương trình AI như Midjourney và Pixso AI.

Tình trạng mất việc do AI thay thế đang trở thành mối lo toàn cầu. Một nghiên cứu năm 2025 của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) thuộc Liên Hợp Quốc cho thấy khoảng 1/4 việc làm trên thế giới có thể chịu tác động từ AI tạo sinh.

Theo sách trắng do Tòa án Nhân dân Trung cấp Hàng Châu công bố, thành phố này - nơi đang nổi lên như trung tâm ngành AI của Trung Quốc - đã xử lý 12.359 vụ tranh chấp lao động trong năm 2025, tăng 61,68% so với năm trước. Trong đó, số vụ liên quan đến trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn ngày càng gia tăng.

Hướng Dương (Theo Sixthtone)