Sở hữu khối tài sản ước tính 74,3 tỷ USD, Chung Thiểm Thiểm (Zhong Shanshan) được coi là ngoại lệ hiếm hoi trong giới siêu giàu. Ông không viết phần mềm, không xây dựng các hệ sinh thái số khổng lồ và càng không tìm cách thu hút sự chú ý của công chúng. Trái lại, ông chủ động tránh xa ánh đèn truyền thông.

Được đặt cho biệt danh là "sói đơn độc", Chung gây dựng đế chế kinh doanh - trải dài từ hãng đồ uống quen thuộc Nongfu Spring đến công ty vaccine Beijing Wantai Biological - dựa trên sự tập trung đến khắc nghiệt, tư duy ngược dòng và khả năng thấu hiểu sâu sắc tâm lý người tiêu dùng. Hành trình từ một cậu học sinh phải bỏ học từ lớp 6 vươn lên vị trí hàng đầu của giới kinh doanh Trung Quốc không chỉ là câu chuyện đổi đời, mà còn là minh chứng cho nghệ thuật xây dựng thương hiệu, tư duy kiên định dài hạn và khả năng nâng tầm một sản phẩm thiết yếu thành biểu tượng văn hóa.

Tỷ phú giàu nhất Trung Quốc Zhong Shanshan. Ảnh: Reuters

Từ thợ xây đến tỷ phú

Đường đến thành công của Chung Thiểm Thiểm được tôi luyện trong nghịch cảnh. Sinh năm 1954 tại Hàng Châu, Chiết Giang, trong một gia đình trí thức, ông sớm trải qua những năm tháng khó khăn khi gia đình gặp biến cố, phải chuyển về nông thôn, bản thân cũng bỏ học từ sớm. Nhiều năm lao động tay chân với vai trò thợ xây, công nhân công trình và thợ mộc đã rèn cho Chung sự bền bỉ và kỷ luật - những phẩm chất sau này trở thành dấu ấn rõ nét của Zhong.

Cuối thập niên 1970, khi kỳ thi đại học được khôi phục, Chung Thiểm Thiểm tiếp tục con đường học tập bằng hình thức vừa học vừa làm tại Đại học Phát thanh - Truyền hình Chiết Giang, sau hai lần trượt và thiếu hơn 20 điểm trong hệ thống thi cử phổ thông truyền thống. Tốt nghiệp xong, ông bước vào nghề báo, trở thành phóng viên của Zhejiang Daily. Trong 5 năm, ông đặt chân tới hơn 80 huyện, phỏng vấn trên 500 doanh nhân, từ đó tích lũy vốn hiểu biết sâu sắc về kinh doanh, con người và các quy luật vận hành thị trường.

Trong thập niên 1980, Chung Thiểm Thiểm liên tục thử sức với nhiều hướng kinh doanh, từ buôn nấm, bán tôm cho tới làm đại lý phân phối cho hãng đồ uống Wahaha. Dù phần lớn các nỗ lực này không mang lại thành công, mỗi lần vấp ngã đều giúp ông rút ra những bài học thực tiễn về hệ thống phân phối, chiến lược giá và cạnh tranh trên thị trường.

Năm 1993, Chung thành lập công ty thực phẩm chức năng Yangshengtang, đánh dấu thành công tài chính đầu tiên. Tuy nhiên, bước ngoặt thực sự đến vào năm 1996, ở tuổi 42, ông quyết định gia nhập thị trường nước đóng chai với một tầm nhìn hoàn toàn khác biệt.

Thời điểm đó, thị trường nước đóng chai Trung Quốc gần như bị thống lĩnh bởi nước tinh khiết. Chung Thiểm Thiểm đi ngược lại lối mòn khi sáng lập Nongfu Spring, định vị sản phẩm là nước khoáng thiên nhiên, khai thác từ hồ Thiên Đảo, thuộc tỉnh Chiết Giang, và nhiều nguồn nước cao cấp khác.

Năm 1999, ông gây chú ý lớn khi tuyên bố Nongfu Spring sẽ rút khỏi thị trường nước tinh khiết, chuyển hẳn sang nước khoáng thiên nhiên, với quan điểm nước tinh khiết thiếu khoáng chất và không có lợi cho sức khỏe. Tuyên bố này đã biến một khác biệt vốn mang tính kỹ thuật thành vấn đề được xã hội quan tâm rộng rãi, góp phần giúp Nongfu Spring khẳng định và củng cố vị thế dẫn đầu trên thị trường.

Câu slogan quen thuộc "Nongfu Spring hơi ngọt" giúp định hình rõ nét bản sắc thương hiệu, gắn sản phẩm với sự tinh khiết và yếu tố thiên nhiên, thay vì cạnh tranh bằng giá hay khuyến mại. Chung Thiểm Thiểm kiên định với triết lý marketing coi sản phẩm là trung tâm, nơi câu chuyện thương hiệu được hình thành ngay từ khâu thiết kế.

Cách tiếp cận của Chung đề cao sự kiên nhẫn, uy tín và tính toàn vẹn của sản phẩm. Ông hiếm khi chạy theo các trào lưu như bán hàng livestream vì tin rằng cơn sốt ngắn hạn sẽ làm xói mòn giá trị thương hiệu dài hạn. Năm 2024, khi mạng xã hội xuất hiện ý kiến cho rằng một số bao bì của Nongfu Spring mang yếu tố văn hóa Nhật Bản, chính Chung đã trực tiếp can thiệp để bảo vệ thương hiệu, cho thấy mức độ gắn kết và niềm tin mà ông gây dựng với người tiêu dùng suốt nhiều năm.

Bài học từ một tỷ phú 'phi công nghệ'

Phong cách quản trị của Chung Thiểm Thiểm cũng khác thường không kém con đường làm giàu của ông. Ông tránh xa các câu lạc bộ doanh nhân thượng lưu, không mặn mà với những buổi tụ họp trong ngành và hiếm khi trả lời phỏng vấn. Ông từng nói: "Tôi là một con sói đơn độc. Tôi không quan tâm người khác đang làm gì hay nghĩ gì". Chính sự tách biệt này lại trở thành lợi thế chiến lược, giúp ông đưa ra các quyết định dài hạn và giữ được tầm nhìn rõ ràng, không bị chi phối bởi áp lực bên ngoài.

Triết lý của tỷ phú Trung Quốc có thể được đúc kết qua một số nguyên tắc cốt lõi:

Uy tín quan trọng hơn tài sản: Chung tin rằng niềm tin và sự liêm chính của doanh nghiệp còn giá trị hơn cả tài sản hữu hình. Một khi lòng tin của người tiêu dùng đã mất, không thể dùng tiền để mua lại.

Dữ liệu chỉ mang tính hỗ trợ: Dữ liệu giúp xác nhận các quyết định, nhưng tầm nhìn chiến lược thực sự được hình thành từ trực giác và bản lĩnh, chứ không đơn thuần dựa trên những con số trong bảng tính.

Sản phẩm không phải hàng hóa thuần túy: Mỗi sản phẩm được xây dựng trên nền tảng nghiên cứu, đổi mới và câu chuyện thương hiệu, không thể chỉ quy về bài toán giá cả.

Marketing dựa trên sự kiện: Những sự kiện và câu chuyện đáng nhớ có sức nặng hơn quảng cáo truyền thống. Tuyên bố năm 1999 về việc Nongfu Spring tập trung hoàn toàn vào nước thiên nhiên là ví dụ điển hình.

Đổi mới cần không gian tự do: Hoạt động nghiên cứu chỉ phát huy hiệu quả khi không bị sức ép thương mại trước mắt. Việc quá coi trọng lợi nhuận tức thì có thể làm thui chột sáng tạo.

Triết lý này thể hiện rõ trong cách Chung Thiểm Thiểm nắm quyền chi phối đế chế. Hiện ông sở hữu gần 84% cổ phần Nongfu Spring niêm yết tại Hong Kong, nhờ đó có thể đưa ra quyết định nhanh chóng và dứt khoát, từ xử lý các phản ứng mang màu sắc dân tộc chủ nghĩa trên mạng xã hội đến việc triển khai sản phẩm mới. Việc đề cao tính tự chủ, tầm nhìn dài hạn và sự nhất quán của thương hiệu cho thấy rõ tinh thần "sói đơn độc" của Chung: trầm lặng, kỷ luật và không ngại đối mặt thách thức.

Nước và sức khỏe - hai trụ cột của đế chế Chung Thiểm Thiểm

Nongfu Spring chỉ là một mảnh ghép trong đế chế của Chung. Việc ông nắm quyền kiểm soát tại Beijing Wantai Biological Pharmacy - doanh nghiệp chuyên về vaccine - bổ trợ trực tiếp cho chiến lược tập trung vào các mặt hàng thiết yếu. Việc Wantai và Nongfu Spring lần lượt đưa cổ phiếu ra niêm yết vào tháng 4 và tháng 9/2020 đã đưa Chung Thiểm Thiểm vươn lên nhóm dẫn đầu các bảng xếp hạng tài sản.

Đế chế kinh doanh của ông xoay quanh nước, đồ uống và dinh dưỡng, những nhu cầu căn bản của con người. Nongfu Spring tiếp tục thống lĩnh thị trường nước uống đóng chai tại Trung Quốc, trong đó mảng nước đóng chai chiếm 36,9% tổng doanh thu. Bên cạnh mảng cốt lõi, doanh nghiệp cũng mở rộng sang nhiều dòng sản phẩm khác như trà, nước trái cây và đồ uống chức năng.

Đổi mới và marketing vẫn là trọng tâm của tỷ phú Trung Quốc. Từ Nongfu Orchard, Tea Pi đến C100, mỗi sản phẩm đều được ra mắt như một dấu mốc, với định vị rõ ràng. Sự kiên định với chất lượng và tính chân thực giúp Chung Thiểm Thiểm giữ thế chủ động, vượt qua tranh chấp, ồn ào truyền thông và sức ép cạnh tranh mà không lệch khỏi triết lý kinh doanh.

Hướng Dương (Theo Jing Daily)