Ngày 17/5, tang lễ Hà Siêu Hà, con gái tỷ phú quá cố Hà Hồng Sân diễn ra tại khách sạn Grand Hyatt, Hong Kong. Trong đoàn người vào viếng, sự xuất hiện của đông đảo các thành viên gia tộc họ Hoắc, gồm các con cháu của tỷ phú Hoắc Anh Đông - cho thấy thái độ tôn trọng đặc biệt của họ dành cho nhà họ Hà.

Doanh nhân Hoắc Chấn Đình (giữa) cùng con trai Hoắc Khải Cương vào viếng bà Hà Siêu Hà, hôm 17/5. Ảnh: Stheadline

Theo Stheadline, hai nhà Hoắc - Hà giao tình sâu đậm. Trong lịch sử thương giới Hong Kong và Macau thế kỷ 20, hiếm có mối quan hệ nào vừa phức tạp, vừa có sức ảnh hưởng sâu rộng như giữa "vua casino" Hà Hồng Sân và trùm vận tải, bất động sản Hoắc Anh Đông. Qua nhiều thập niên, Hà Hồng Sân và Hoắc Anh Đông được xem là hai doanh nhân có ảnh hưởng lớn tới cấu trúc kinh tế - chính trị của Hong Kong và Macau: một người xây nên đế chế casino, người kia dựng nền hạ tầng và mạng lưới chính trị kết nối với Bắc Kinh.

Nói về quan hệ giữa hai gia tộc, tờ HK01 hay Mingpao từng mô tả họ "vừa là đối thủ vừa là bằng hữu" ,"tri kỷ, song hùng". Trong khi đó, dưới góc nhìn của nhiều học giả và báo chí Trung Quốc Đại lục, họ là một liên minh thương nghiệp - chính trị - xã hội quyền lực, góp phần định hình Macau hiện đại, tác động mạnh mẽ tới kinh tế Hong Kong trước và nay.

Thế hệ đầu: Chung chiến thuyền khai phá Macau

Năm 1961 được xem là bước ngoặt trong lịch sử kinh tế Macau. Khi chính quyền Bồ Đào Nha tại Macau quyết định áp dụng chế độ nhượng quyền độc quyền đối với ngành cờ bạc, doanh nhân Hà Hồng Sân khi đó liên kết với Hoắc Anh Đông, Diệp Hán và Diệp Đức Lợi, đấu thầu quyền kinh doanh casino. Nhiều báo Trung Quốc gọi đây là "liên minh tứ đại thiên vương" của Macau.

Theo China News, phân công vai trò giữa Hà Hồng Sân và Hoắc Anh Đông ở giai đoạn này đặc biệt sắc bén. Hà Hồng Sân chịu trách nhiệm vận hành, ngoại giao, quản trị hệ thống casino. Hoắc Anh Đông là người lo phần "xương sống" của Macau: bến cảng, giao thông đường biển, logistics và dòng tiền hậu cần.

Nhiều học giả Trung Quốc đánh giá, liên minh Hoắc - Hà là nền móng của kinh tế dịch vụ Macau. Không có Hoắc Anh Đông, Macau khó trở thành trung tâm du lịch, casino quy mô lớn. Không có Hà Hồng Sân, các sòng bạc địa phương không thể lột xác thành hệ sinh thái du lịch, khách sạn, vận tải giải trí hiện đại. China News từng cho biết Hoắc Anh Đông bỏ hàng triệu HKD để nạo vét cảng ngoại cảng Macau, cải thiện tuyến vận tải biển giữa Hong Kong và Macau - điều sống còn với nền kinh tế đặc khu lúc ấy. Nhiều khoản đầu tư sau này của ông được chuyển thành cổ phần trong Sociedade de Turismo e Diversões de Macau (STDM), công ty do Hà Hồng Sân nắm quyền điều hành.

Ông Hà Hồng Sân (phải) và Hoắc Anh Đông. Ảnh: HK01

Phân chia mảng theo dạng "cộng sinh quyền lực" nhưng hai người đàn ông tương đồng tầm nhìn về tương lai Hong Kong - Macau. Cả hai gia tộc xây dựng quan hệ tốt với Bắc Kinh, sớm đầu tư vào Đại lục sau thời kỳ cải cách mở cửa, thường xuyên tham gia các hoạt động xã hội, giáo dục, thể thao... Trong mắt truyền thông Trung Quốc, họ đại diện cho lớp doanh nhân vừa có ảnh hưởng kinh tế, vừa giữ vai trò kết nối giữa Hong Kong, Macau và Đại lục trong giai đoạn chuyển mình của khu vực.

Dù vậy, quan hệ giữa Hà Hồng Sân và Hoắc Anh Đông chưa bao giờ hoàn toàn bằng phẳng. Cuối thập niên 1990 - đầu 2000, khi ngành casino Macau bước vào thời kỳ cạnh tranh mới, mâu thuẫn lợi ích bắt đầu lộ rõ hơn. Thời điểm này, giá trị của STDM tăng vọt, vai trò của Hà Hồng Sân trong hệ thống quyền lực vượt lên mạnh mẽ. Là người điều hành trực tiếp STDM, ông dần trở thành gương mặt đại diện duy nhất của đế chế Macau trong mắt công chúng, trong khi những đóng góp về hạ tầng, vận tải và hậu cần của Hoắc Anh Đông ít được nhắc đến hơn.

Đây là điều được cho "khiến Hoắc Anh Đông bắt đầu cảm thấy khó chấp nhận", theo Sohu.

Ngày 1/4/2002, Hoắc Anh Đông công khai cho biết rời khỏi STDM, chuyển tiền bán cổ phần sang Quỹ từ thiện Hoắc Anh Đông (Henry Fok Ying Tung Foundation). Theo Forbes thời điểm đó, Hoắc Anh Đông nói "đã không còn hứng thú với ngành casino" và cho đây là thời điểm thích hợp để rút lui. Một trong những phát ngôn gây chấn động nhất của ông Hoắc Anh Đông khi tuyên bố rút khỏi STDM, là: "Không có tôi, không có Hà Hồng Sân", theo Sohu. Câu nói được rất nhiều báo đăng tải lại như biểu tượng cho sự đổ vỡ của một liên minh kéo dài gần nửa thế kỷ.

Sau này, dù tuyên bố mình và Hà Hồng Sân "vẫn là bạn", Hoắc Anh Đông thẳng thắn thừa nhận "không nhiều cơ hội gặp gỡ Stanley Ho". Ông nói với báo chí: "Khi gặp nhau vào Tết Nguyên đán, chúng tôi chỉ ôn lại chuyện cũ".

Vua sòng bạc Hà Hồng Sân. Ảnh: Hk01

Theo phân tích của giới quan sát Hong Kong, nguyên nhân khiến mối quan hệ của hai ông trùm rạn nứt không chỉ nằm ở tranh chấp lợi ích. Đó là việc hai người dần đi theo hai con đường khác nhau. Giới học giả Hong Kong tin Hoắc Anh Đông luôn có tâm lý giữ khoảng cách với hình ảnh kinh doanh cờ bạc, dù ông từng hưởng lợi lớn từ Macau. Trong khi đó, Hà Hồng Sân chấp nhận hoàn toàn danh xưng "Vua casino" và xây dựng quyền lực quanh ngành này. Sự khác biệt về hình tượng xã hội khiến mối quan hệ giữa họ thay đổi theo thời gian.

Bất chấp mâu thuẫn, quan hệ giữa họ chưa bao giờ đổ vỡ hoàn toàn. Hai người luôn giữ sự tôn trọng nhất định với bên ngoài, rất hiếm khi công kích nhau trực diện trước công chúng. Trong văn hóa thương giới Hong Kong thế hệ cũ, nhất là với những gia tộc có vị thế chính trị lớn, việc giữ thể diện "quan trọng không kém quyền lực" - China News bình luận.

Năm 2006, Hoắc Anh Đông mất. Tại tang lễ của bạn, Hà Hồng Sân giúp khiêng quan tài. Cử chỉ này khẳng định họ luôn là chiến hữu. Khi hồi tưởng về người bạn cũ, ông Hà ca ngợi Hoắc Anh Đông là người sáng suốt nhất trong số nhiều bạn bè của mình, nói: "Tôi học được sự kiên nhẫn từ ông ấy".

Thế hệ hai: Chung một tầng lớp

Thế hệ sáng lập già đi và qua đời, quan hệ giữa hai gia tộc Hà - Hoắc sau này tiếp tục được duy trì "khá mềm mại", tiếp nối hành trình 60 năm làm bạn - theo Sohu. Nếu bậc đi trước từng gắn bó vì cùng xây dựng Macau, con cháu họ, đại diện là Hoắc Chấn Đình và các con nhà họ Hà, lại duy trì quan hệ vì cùng thuộc về một tầng lớp tinh hoa lâu đời của Hong Kong - Macau. "Quan hệ này không còn mang tính sống còn như nửa thế kỷ trước nhưng vẫn tồn tại một sự tôn trọng ngầm giữa hai gia tộc từng đứng ở trung tâm lịch sử của cả khu vực", theo HK01.

Báo chí Hong Kong nhiều năm qua không ghi nhận xung đột công khai nào giữa nhà họ Hoắc và các nhánh chính của nhà họ Hà. Ngược lại, họ thường xuất hiện cùng nhau trong các sự kiện chính trị và xã hội lớn ở Hong Kong, các hoạt động từ thiện, hội nghị liên quan đến thể thao và giáo dục hoặc những dịp tưởng niệm các nhân vật lớn của thương giới Hoa Nam (miền nam Trung Quốc).

Hai đại gia đình duy trì mối liên hệ chặt chẽ. Khi Hà Hồng Sân qua đời năm 2020, Hoắc Chấn Đình với vai trò thành viên ban trị tang, đã có phát biểu tưởng niệm trân trọng, gọi Hà Hồng Sân là "người đóng góp rất lớn cho sự phát triển của Macau".

Năm 2010, hai gia tộc họ Hà và họ Hoắc một lần nữa bắt tay làm ăn, cùng nắm quyền tại SJM Holdings, trong đó Hoắc Chấn Đình giữ vị trí cổ đông lớn thứ hai. Đến tháng giêng năm 2024, gia đình của người vợ hai Hà Hồng Sân do con gái ông - Hà Siêu Quỳnh - đứng đầu đã liên kết với Quỹ gia tộc họ Hoắc và Shun Tak để thành lập liên minh cổ đông, cùng nắm giữ hơn một nửa cổ phần SJM Holdings.

Các con ông trùm Hà Hồng Sân, tại sự kiện khai trương khách sạn Palazzo Versace Macau, khách sạn Versace châu Á đầu tiên tại Macau. Ảnh: Stheadline

Không chỉ vậy, con cháu hai nhà sống trong cùng một vòng tròn xã hội thượng lưu rất nhỏ của Hong Kong. Họ học ở những trường tương tự, tham gia các tổ chức doanh nghiệp, từ thiện và quen biết nhau từ nhỏ qua các buổi tiệc, sự kiện đua ngựa, hoạt động thương hội hoặc lễ gia tộc.

Cho đến ngày nay, họ Hà vẫn giữ vai trò trung tâm trong ngành casino Macau, kiểm soát nhiều tài sản chiến lược. Trong khi đó, nhà họ Hoắc tiếp tục có ảnh hưởng chính trị lớn tại Hong Kong, đặc biệt trong thể thao và quan hệ với Bắc Kinh. Trong nhiều bài báo Trung Quốc, hai gia tộc này thường được xem là trụ cột của tầng lớp tài phiệt Hoa Nam, theo China News.

Một nhà bình luận của Mingpao từng nhận xét: thế hệ Hoắc Anh Đông và Hà Hồng Sân là quan hệ "cùng chèo một con thuyền", còn đời con cháu của họ là "cùng đứng trong một tầng lớp".

Nguyễn Hương (Tổng hợp từ China News&Sohu&HK01)